Kawa należy do najpopularniejszych napojów na świecie. Pobudza, wspiera koncentrację i może wpływać na tempo przemiany materii. Nic więc dziwnego, że często pojawia się w kontekście odchudzania. Czy oznacza to jednak, że osoby chcące zredukować masę ciała powinny pić jej więcej? Niekoniecznie. Kofeina rzeczywiście oddziałuje na metabolizm, ale jej wpływ na spalanie kalorii jest znacznie mniejszy, niż sugerują reklamy preparatów wspomagających odchudzanie.
Spis treści
Co mówią badania na temat kawy i masy ciała?
Wyniki badań obserwacyjnych wskazują na pewien związek między regularnym piciem kawy a niższym poziomem tkanki tłuszczowej oraz mniejszym przyrostem masy ciała.
- Analiza danych z amerykańskiego badania NHANES (2020), obejmująca 5696 osób, wykazała, że kobiety wypijające 2-3 filiżanki kawy dziennie miały około 3-4% mniej tkanki tłuszczowej niż kobiety, które nie piły kawy. Pomiar wykonano metodą DXA, pozwalającą dokładniej ocenić skład ciała niż samo BMI. U mężczyzn zaobserwowano słabszą zależność.
- Metaanaliza Lee i wsp. z 2019 roku wskazała, że każda dodatkowa filiżanka kawy wypijana w ciągu dnia wiązała się z nieco niższym ryzykiem otyłości. Zależność ta była bardziej widoczna wśród mężczyzn.
- Wieloletnia obserwacja ponad 50 tys. osób (Lopez-Garcia i wsp., 2006) pokazała, że uczestnicy, którzy zwiększyli ilość wypijanej kawy, przybierali na wadze nieco mniej niż pozostali. Różnica była jednak niewielka i wynosiła około 0,3-0,5 kg w ciągu 12 lat.
Warto pamiętać, że badania obserwacyjne nie pozwalają jednoznacznie określić przyczyny zaobserwowanych zależności. Osoby regularnie pijące czarną kawę mogą prowadzić inny styl życia niż osoby wybierające słodzone napoje. Nie można więc stwierdzić, że samo picie kawy prowadzi do utraty masy ciała.

W jaki sposób kofeina wpływa na metabolizm?
Kofeina oddziałuje na organizm na kilka sposobów. Może zwiększać wydatek energetyczny, wpływać na wykorzystanie tłuszczu jako źródła energii i poprawiać możliwości wysiłkowe. Nie wszystkie te mechanizmy przekładają się jednak bezpośrednio na widoczne efekty odchudzania.
1. Termogeneza, czyli zwiększenie wydatku energetycznego
Kofeina pobudza układ nerwowy i może przejściowo zwiększać produkcję ciepła przez organizm, a tym samym ilość spalanych kalorii. Szacuje się, że wzrost wydatku energetycznego może wynosić około 3-5% przez kilka godzin po spożyciu. W praktyce oznacza to stosunkowo niewielką dodatkową ilość spalanej energii. Co więcej, przy regularnym przyjmowaniu kofeiny organizm stopniowo przyzwyczaja się do jej działania, przez co efekt może słabnąć.
2. Lipoliza, czyli uwalnianie kwasów tłuszczowych
Kofeina może pobudzać proces lipolizy, w którym tłuszcz zgromadzony w komórkach tłuszczowych zostaje rozłożony na kwasy tłuszczowe. Mogą one następnie zostać wykorzystane przez organizm jako źródło energii, szczególnie podczas aktywności fizycznej. Samo uwolnienie kwasów tłuszczowych nie oznacza jednak automatycznie utraty tkanki tłuszczowej - istotne jest również ich późniejsze wykorzystanie.
3. Lepsza wydolność podczas treningu
Jednym z najlepiej udokumentowanych efektów działania kofeiny jest jej wpływ na możliwości wysiłkowe. Przyjęcie około 3-6 mg kofeiny na kilogram masy ciała, zwykle 30-60 minut przed treningiem, może zmniejszać odczuwanie zmęczenia oraz poprawiać wytrzymałość i siłę mięśni.
Efekt ten został potwierdzony m.in. w stanowisku Międzynarodowego Towarzystwa Żywienia Sportowego z 2021 roku. Dzięki lepszej tolerancji wysiłku można trenować dłużej lub intensywniej, co potencjalnie zwiększa całkowity wydatek energetyczny.
4. Wpływ na apetyt
Kawa może na krótki czas ograniczać uczucie głodu i zmniejszać ochotę na jedzenie. Nie jest to jednak efekt występujący u wszystkich. Wyniki badań dotyczących wpływu kofeiny na apetyt pozostają niejednoznaczne, dlatego nie należy traktować kawy jako skutecznego sposobu kontrolowania głodu.
5. Polifenole - dodatkowe właściwości kawy
Kawa zawiera nie tylko kofeinę, ale również polifenole, czyli naturalne związki roślinne o właściwościach antyoksydacyjnych. Pomagają one chronić komórki przed stresem oksydacyjnym i wspierają naturalne mechanizmy obronne organizmu.
Polifenole mogą również odgrywać rolę w utrzymaniu prawidłowego metabolizmu i regulacji poziomu cukru we krwi. Ich obecność sprawia, że kawa ma więcej właściwości niż tylko pobudzające. Nie oznacza to jednak, że samo jej picie prowadzi do utraty masy ciała.

Ile kofeiny zawiera kawa i inne popularne napoje?
Zawartość kofeiny zależy od rodzaju ziaren, sposobu parzenia, wielkości porcji oraz zastosowanej metody przygotowania. Orientacyjne wartości przedstawiają się następująco:
| Napój | Przybliżona zawartość kofeiny |
|---|---|
| Espresso (30 ml) | 60-80 mg |
| Kawa przelewowa lub z ekspresu (235 ml) | 80-120 mg |
| Kawa rozpuszczalna (235 ml) | 60-80 mg |
| Cold brew (235 ml) | 100-150 mg |
| Kawa bezkofeinowa | 2-5 mg |
| Czarna herbata (235 ml) | 40-60 mg |
| Yerba mate (235 ml) | 30-80 mg |
Zgodnie z zaleceniami Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) zdrowe osoby dorosłe mogą spożywać do 400 mg kofeiny dziennie. Jednorazowa dawka nie powinna przekraczać 200 mg. W przypadku kobiet w ciąży zalecany maksymalny poziom wynosi 200 mg na dobę.
Warto uwzględniać również inne źródła kofeiny, takie jak herbata, napoje energetyczne czy suplementy przedtreningowe.
Arabica czy Robusta - która kawa jest lepsza podczas odchudzania?
Wybór ziaren ma znaczenie przede wszystkim ze względu na zawartość kofeiny. Arabica zawiera jej zazwyczaj około 1-1,5%, natomiast Robusta nawet 2-2,7%. Druga odmiana działa więc silniej pobudzająco i może w większym stopniu przejściowo zwiększać wydatkowanie energii. Robusta charakteryzuje się również większą zawartością niektórych naturalnych związków o właściwościach antyoksydacyjnych.
Nie oznacza to jednak, że jest skuteczniejsza w odchudzaniu. Obie odmiany dostarczają cennych składników bioaktywnych, a dotychczasowe badania nie potwierdzają jednoznacznie, że wybór Robusty zamiast Arabiki przekłada się na większą utratę tkanki tłuszczowej. Jeśli zależy Ci na łagodniejszym smaku i mniejszej dawce kofeiny, wybierz Arabicę. Robusta sprawdzi się natomiast u osób preferujących intensywniejszą kawę.

Kawa a kalorie - na co uważać podczas odchudzania?
W kontekście redukcji masy ciała znaczenie ma nie tylko ilość wypijanej kawy, ale również sposób jej przygotowania. Czarna kawa bez dodatków dostarcza zaledwie około 2-5 kcal w filiżance, dlatego może być elementem diety redukcyjnej.
Sytuacja wygląda inaczej w przypadku napojów z dodatkiem mleka, śmietanki, cukru czy syropów smakowych. Takie składniki mogą znacząco zwiększyć kaloryczność kawy:
- Mleko - około 30-60 kcal,
- Śmietanka - około 50-100 kcal,
- Łyżeczka cukru - około 20 kcal,
- Porcja syropu smakowego - około 50-80 kcal.
Duże latte z syropem i bitą śmietaną może dostarczać nawet 300-450 kcal, czyli tyle, ile pełnowartościowy posiłek. Dodatkowa energia pochodząca z takich napojów może łatwo zwiększyć dzienny bilans kaloryczny i utrudnić utrzymanie deficytu energetycznego.
Jeżeli kilka razy dziennie wybierasz słodzone kawy mleczne, warto uwzględnić je w swoim jadłospisie. Nawet niewielkie, regularnie powtarzane dodatki kaloryczne mogą mieć znaczenie dla końcowego efektu redukcji.
Czy warto pić kawę podczas odchudzania?
Kawa może być elementem zdrowego stylu życia i pośrednio wspierać proces redukcji masy ciała. Nie jest jednak środkiem odchudzającym, a jej wpływ na metabolizm pozostaje stosunkowo niewielki.
Najważniejsze wnioski:
- Kofeina może nieznacznie przyspieszać metabolizm i wspierać spalanie tłuszczu, ale jej wpływ jest niewielki i nie zastąpi odpowiednio dobranej diety.
- Najbardziej zauważalną korzyścią jest poprawa wydolności fizycznej. Kofeina może ułatwiać wykonywanie intensywniejszych i dłuższych treningów.
- Organizm rozwija tolerancję na kofeinę. Jej działanie może być słabsze u osób, które regularnie spożywają duże ilości kawy.
- 2-3 filiżanki czarnej kawy dziennie mogą stanowić rozsądną ilość dla zdrowej osoby dorosłej, o ile całkowite spożycie kofeiny pozostaje w zalecanych granicach.
- Dodatki do kawy mają znaczenie. Słodzone latte, syropy i śmietanka mogą dostarczać znacznych ilości kalorii, które warto uwzględnić w codziennym bilansie energetycznym.
- Nie musisz zaczynać pić kawy, aby schudnąć. Źródłem kofeiny i polifenoli mogą być również herbata zielona, herbata czarna czy yerba mate.
Ostatecznie o powodzeniu redukcji masy ciała decyduje przede wszystkim odpowiednio dobrany deficyt kaloryczny, regularna aktywność fizyczna i konsekwencja w codziennych nawykach. Kawa może być ich uzupełnieniem, ale nigdy nie zastąpi podstawowych zasad zdrowego odchudzania
Źródła:
1. PubMed - Tabrizi R. i wsp. (2019): The Effects of Caffeine Intake on Weight Loss: A Systematic Review and Dose-Response Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30335479/
2. PubMed - Dulloo A.G. i wsp. (1989): Normal Caffeine Consumption: Influence on Thermogenesis and Daily Energy Expenditure.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2912010/
3. International Society of Sports Nutrition - Guest N.S. i wsp. (2021): Caffeine and Exercise Performance. https://jissn.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12970-020-00383-4
4. PubMed - Lopez-Garcia E. i wsp. (2006): Changes in Caffeine Intake and Long-Term Weight Change in Men and Women. https://doi.org/10.1093/ajcn/83.3.674
5. European Food Safety Authority (EFSA) - NDA Panel (2015): Scientific Opinion on the Safety of Caffeine. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2015.4102
6. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej (NCEŻ), Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH-PIB: Fakty i mity na temat picia kawy cz. 1.
https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/fakty-i-mity-na-temat-picia-kawy-cz-1/
7. Warszawski Uniwersytet Medyczny - A. Grodzka i wsp. (2021): Publikacja naukowa dotycząca m.in. zależności między kofeiną a otyłością.
Publikacja - Biuletyn Wydziału Farmaceutycznego WUM (PDF)